Τα προικοσύμφωνα ως πηγή αρχειακού υλικού

 Η σπουδή παλαιών εγγράφων, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και φωτίζει από πολλές πλευρές την ιστορία ενός τόπου. Μας παρέχει ποικίλα στοιχεία τα οποία μπορεί κανείς να τα αξιοποιήσει επιστημονικά. Όλες αυτές οι γραπτές μαρτυρίες μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή της νεοελληνικής κοινωνίας, για τη μνήμη του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Διότι ιστορία δεν υπάρχει χωρίς αρχεία, χωρίς πηγές και τεκμήρια. Τα προικοσύμφωνα είναι μία από τις πολλές κατηγορίες αρχειακού υλικού που πιθανόν να έχει κάθε οικογένεια στο σπίτι της καταχωνιασμένο πιθανόν σε κάποιο συρτάρι, ή παλιό ντουλάπι. Που τα νεώτερα μέλη θα είχαν από καιρό ξεφορτωθεί, όπως έκαναν με τις παλιές φωτογραφίες, ή τις εικόνες, ή τα ασπροκέντητα αυτά τα ανεκτίμητης αξίας κειμήλια μουσειακά πλέον είδη, αλλά «το επίσημον του εγγράφου» με την στρογγυλή σφραγίδα του συμβολαιογράφου ή την ταύτισή του με κάποια διαθήκη, τα έχει προς το παρόν προφυλάξει.
  Τα προικοσύμφωνα λοιπόν ως αρχειακές μαρτυρίες και ως ιστορικά τεκμήρια, είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα, τόσο από γλωσσική άποψη, όσο και από άποψη περιεχομένου, ως εθιμικού δικαίου και ως λαογραφική πηγή.
«Το προικοσύμφωνο όπως μας λέει η νομική επιστήμη, είναι συμβόλαιο όπερ συνάπτεται προκειμένου γάμου μεταξύ του γαμβρού και των γονέων ή κηδεμόνων της νύφης, ή και αυτής της ιδίας, και περιέχει κατάλογον όλως λεπτομερώς των κινητών και ακινήτων, τα οποία παρέχονται ως προιξ εις τον γαμβρόν.
Αντικείμενον της προικός, δύναται να είναι παν στοιχείο περιουσίας, ικανόν να επιφέρει επαύξησιν της περιουσίας του ανδρός, αδιάφορον αν δεν είναι προσοδοφόρον, ως ένδυμα, έπιπλα κλπ...»
«Κάλλιο γαϊδουρόδενε, παρά γαϊδουρογύρευε» όπως δηλαδή θα έλεγε και ο απλός λαός ή «το χαρτί και το μελάνι τον καλό γαμπρό τον κάνει» που σημαίνει ότι μόνο με τις γραπτές συμφωνίες υπάρχει εγγύηση.
 
Μερικά ιστορικά στοιχεία
 
Η ιδέα της προίκας αρχίζει την εποχή του Σόλωνα και περιορίζεται στα απολύτως αναγκαία για την κόρη. «Νύφη άπροικος παρρησίαν ουκ έχει», που σημαίνει νύφη χωρίς προίκα δεν έχει ελευθερίαν λόγου.
Ο Ευριπίδης στην Ανδρομάχη λέει : «Ταύτα θωρείται πατήρ, πολλοίς συν ευδοις, ωστ' ελευθεροστομείν», δηλαδή μου χαρίζει ο πατέρας μαζί με πολλά άλλα γαμήλια δώρα, ώστε να μπορώ να μιλάω.
Ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία του» είναι πολέμιος της προίκας και την θεωρεί αντιδημοκρατική, λόγω του ότι ενώνονται μεγάλες περιουσίες και συγκεντρώνεται πολύς πλούτος σε χέρια λίγων.
Πρόκειται λοιπόν περί πανάρχαιου θεσμού σύμφωνα με τον οποίον η προσφορά προίκας ανάγεται στο θεσμό του γάμου με σύμβαση αγοραπωλησίας, όπου αντικείμενο της σύμβασης ήταν η γυναίκα και το τίμημα η προίκα.
Στο Ρωμαϊκό Δίκαιο κύριος σκοπός της προίκας ήταν η ανακούφιση των ανδρών από τα βάρη του γάμου. Το ποσόν οριζόταν ανάλογα με την κοινωνική θέση των συμβαλλομένων στο ορογαμιαίο συμβόλαιο, το οποίο μπορούσε εκ των προτέρων να καθορίζει ποια θα είναι η τύχη της προίκας σε περίπτωση διάλυσης του γάμου.
Στα χρόνια των βυζαντινών προίκα έδιναν και οι δύο οικογένειες στους μελλόνυμφους. Ο πατέρας του γαμπρού έδινε προίκα στη νύφη και ο πατέρας της νύφης έδινα «αντιπροίκιον» στον γαμπρό.
 
Νεότερα χρόνια
Στα νεότερα χρόνια και μετά την απελευθέρωση της χώρας μας από τους Τούρκου, οι βασιλείς και οι κυβερνώντες προσπάθησαν με κάθε τρόπο να φέρουν «νέα Ευρωπαϊκά ήθη» στους «απολίτιστους» Έλληνες. Ο Όθωνας είχε φέρει μαζί του Βαυαρούς αξιωματούχους προκειμένου να εκπολιτίσουν τους υπηκόους του. Όμως γρήγορα ήρθαν σε ρήξη με τους Έλληνες και ακολούθησε η έξωση του Όθωνα. Τον διαδέχθηκε ο Δανός πρίγκηπας Γεώργιος Γλύξμποργκ. Στην κυβέρνηση εναλλάσσονταν ο Χαρίλαος Τρικούπης και ο Θεόδωρος Δελιγιάννης.
Η Ελλάδα πλέον αρχίζει να αναπτύσσεται. Έργα γίνονται παντού και στην πρωτεύουσα και στην επαρχία, όπως ύδρευση, εξηλεκτρισμός, οδικό δίκτυο, σιδηρόδρομοι, βιομηχανική ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός. Όμως παρ'όλη την πρόοδο που σημείωνε η Ελληνική κοινωνία, μία μεγάλη κατηγορία πολιτών, ο γυναικείος πληθυσμός παρέμεινε στο περιθώριο. Οι γυναίκες βίωναν το φυλετικό διαχωρισμό που επέβαλλαν τα ήθη της εποχής. Όλες μα όλες ζούνε με ένα όνειρο, το γάμο, που θα τις απελευθέρωνε από τον εγκλεισμό τους στο σπίτι και θα τις έδινε μια θέση στον ήλιο.
Μια από τις κύριες προϋποθέσεις για να κάνεις μια κοπέλα ένα καλό γάμο ήταν και η προίκα. Οι άλλες όπως η καλή συμπεριφορά, η γνώση της οικιακής οικονομίας, η υποταγή στον άντρα, ερχόντουσαν πολλές φορές σε δεύτερη μοίρα.
Αλίμονον στην κοπέλα που δεν είχε προίκα από την οικογένειά της. Γαμπροί δεν εμφανίζονταν, η κοπέλα μαράζωνε ή παντρευόταν κανέναν πολύ μεγαλύτερο της για να «μη μείνει στο ράφι». Έτσι λοιπόν ξεκινούσαν οι προφορικές συζητήσεις των δύο οικογενειών κι αν τα έβρισκαν στις συμφωνίες κατέληγαν στο συμβολαιογράφο, να επιβεβαιώσει και επίσημα το προικοσύμφωνο.
 
Προικοσύμφωνα του Αυλωναρίου
 
Παραθέτω τρία προικοσύμφωνα, δύο από Αυλωνάρι και ένα από την Οκτωνιά χαρακτηριστικά των ηθών και εθίμων αλλά και της αντίληψης περί γάμου της εποχής των, για να τα συγκρίνετε με τις απόψεις των δικών μας χρόνων. Πιστεύω ότι οι διαφορές είναι ελάχιστες.
 
Προικοσύμφωνο δρχ.15.000
 
Εν Αυλωναρίω και εν τη οικία και κατοικία του Γεωργίου κ. Βελλησαρίδου {......} την δεκάτην τρίτην Σεπτεμβρίου του χιλιοστού εννιακοσιοστού δευτέρου έτους (1902) ημέραν Παρασκευήν, ενώπιον εμού του συμβολαιογράφου Κονιστρίων Αριστείδου Ν. Ζάκη και μαρτύρων Νικολάου Ευστρ. Διονέλλη ιατρού και Νικολάου κ. Γκιζελή σιδηρουργού κατοίκων αμφοτέρων Αυλωναρίου {.....}.
Ενεφανίσθησαν αφ' ενός ο Γεώργιος Κων/νος Βελησσαρίδης κτηματίας κάτοικος Αυλωναρίου και αφ' ετέρου ο Νικόλαος Γ. Μόλαρης κτηματίας και η σύζυγός του Σοφία το γένος Γεωργίου Κ. Βελησσαρίδη εις τα του οίκου ασχολούμενη {........} και ωμολόγησαν τα εξής :
O μεν τούτος Γεώργιος Κ. Βελησσαρίδης ότι προς πέντε περίπου ετών υπάνδρευσε την ανωτέρω θυγατέρα του Σοφίαν κατά τους θείους και Αποστολικούς κανόνες της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας εις πρώτον νόμιμον γάμον μετά των ανωτέρω Νικόλαον Γ. Μόλαρη και παρέλειψε να συντάξει το απαιτούμενο συμβόλαιον προικοδοσίας προς τον γαμβρόν του τούτων υπέρ της θυγατρός του και σύζυγον αυτού Σοφίας, σήμερον δε εκουσίως εζήτησε την σύναξιν του παρόντος προκοσυμφώνου και ομολογεί ότι προικίζει τον ειρημένον γαμβρόν του Νικολάου Γ. Μόλαρη την εξής ακίνητον και κινητήν αυτού περιουσίαν, ήτο δίδες ως προίκα εις αυτόν τα εξής ακίνητα κτήματά του.
1.Εάν αγρόν....... κείμενον εις την θέσιν Κουρβουνέϊκα {......}
2....3....4.
23.Το κατά την επιτόπιον συνήθειαν και κοινώς λεγόμενον νυμφοστήλιον απαρτιζόμενον εκ ρουχικών ανδρικών και γυναικείων, στρωμμάτων, εφαπλωμάτων, χαλκίνων σκευών, μαγειρικής, κοισελών, οινοδοχείων και λοιπών επιστήλων όπως επίσης προικίζει εις αυτόν υπέρ της θυγατρός και όπερ παρέλαβεν από της ημέρας του γάμου των και κατέχει έκτοτε.
24.Μία φορβίδα μεγάλης ηλικίας μετρίου αναστήματος και χρώματος κοκκίνου....{.....}
...Ο Νικόλαος Γ. Μόλαρης και η συζυγός του Σοφία ευχαρίστως αποδέχονται τα ως ανωτέρω προικοδότην πεθερόν και πατέρα των και παρέλαβον εις την κατοχήν νομήν κυριότητά του από σήμερον άπασαν την προικισθείσαν αυτοίς περιουσίαν {....}
 
Προικοσύμφωνον δρχ. 3.200
 
Εν χωρίω Οκτωνιά και εν τη οικία ως κατοικία τον Κυριάκον Νικ. Μπαρόλα {....} την εικοστήν εβδόμην (27) του μηνός Απριλίου του χιλιοστού εννεακοσιοστού δεκάτου ενάτου (1919) έτους.... ημέραν Σάββατον, ενώπιον εμού του Συμβολαιογράφου Αυλώνος Αριστείδου Αρ. Ζησίου κατοικούντος και εδρεύοντος εν Αυλωναρίω, παρουσία και των μαρτύρων Ιωάννου Ν. Πολύχρονου και Αναστασίου Κ. Παπασαλή γεωργών αμφοτέρων και κατοίκων Οκτωνιάς {....}
Ενεφανίσθησαν οι επίσης γνωστοί προς εμέ και τους μάρτυρας και μη εξαιρετέοι, αφ' ενός ο Κυριάκος Νικ. Μπαρόλας γεωργός κάτοικος Οκτωνιάς και αφ' ετέρου ο Γεώργιος Στυλ. Λαγός γεωργός επίσης, κάτοικος του χωρίου Κόσκινα του τέως Δήμου Ζαμυνέων και εκ τρίτου η Μαριγώ Κυριάκου Ν. Μπαρόλα εις τα του οίκου ασχολουμένη κάτοικος Οκτωνιάς και συνωμολόγησαν τα εξής :
Ότι ο πρώτος τούτων Κυριάκος Νικ. Μπαρόλας προκειμένου να έρθη εις γάμον κοινωνίαν η εκ τρίτου συμβαλλομένη θυγάτηρ του Μαριγώ μετά του δευτέρου συμβαλλομένου Γεωργίου Στ. Λαγού, τελεσθησομένου του γάμου αύριον κατά τους θείους και ιερούς κανόνας της Ορθοδόξου Ανατολικής ημών εκκλησίας, συνιστάς εκουσίως και ευχαρίστως προς τον μελλγαμβρόν του και υπέρ της μελλονύμφου θυγατρός της Μαριγώς, ως προίκα :
Αον δραχμάς μετρητάς τρεις χιλιάδες (αρ.3.000) εκ των οποίων δραχμάς μεν χιλίας πεντακοσίας (αρ.1500) έλαβον ο προικολήπτης σήμερον ενώπιόν μου και των μαρτύρων εκ μετρητά, τας δε υπολοίπους δραχμάς χιλίας πεντακοσίας (αρ.1.500) θέλει λάβει ο προικολήπτης εις προθεσμίαν ενός έτους από σήμερον άνευ τόκου {.....}
Βον Το κατά την επιτόπιον συνήθειαν συμφοστήλιον απαρτιζόμενον εκ ρουχικών, ανδρικών και γυναικείων στρευμάτων, εφαπλωμάτων, χαλκίνων σκευών και λοιπών εκτιμηθέντων υπό των συμβαλλομένων δια την επιβολήν του τέλους χαρτοσήμου εις δραχμάς διακοσίας (αρ.200) {....}.
Ο δε μελλογαμβρός Γεώργιος Στυλ. Λαγός εδέχθη ευχαρίστως την δεδομένην αυτώ προίκα και υπόσχεται να τελέση τους γάμους του μετά της Μαριγώς Κυριάκου Νικολ. Μπαρόλα. Η δε μελλόνυμφος Μαριγώ Κυριάκου Νικ. Μπαρόλα, εδήλωσαν ότι συναινεί εις πάντα τ' ανωτέρω {...}.
 
Αριθ. 245
 
διακοσιοστός τεσσαρακοστός πέμπτος
Προικοσύμφωνον δρχ. 15.000
 
Εν Αυλωναρίω και εν τω οικία και κατοικία του Γεωργ. Κ. Βελησσαρίδου ......... αυτός του Αυλωναρίου ευθακρός σύνταξιν του παρόντος κληθείς μετέβων σήμερον την δεκάτην τρίτην Σεπτεμβρίο

Τελικές εργασίες 2011 -2012 στο πλαίσιο της διδασκαλίας τα φύλα στη λογοτεχνία

Τιμή και χρήμα, Κ. Θεοτόκης
Δουλευτάδες κι οι δυο ποιόν έχουμε ανάγκη;

Πραγματευτείτε σε μορφή άρθρου το θεσμό της προίκας (από ιστορική και κοινωνιολογική άποψη) (500-600 λέξεις)

Το μοιρολόγι της φώκιας

Διερευνήστε  το σημαντικό βοηθητικό ρόλο που έπαιζαν οι ηλικιωμένες  γυναίκες στα σπίτια των παιδιών τους στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως διαφαίνεται στα έργα του Παπαδιαμάντη: Το μοιρολόι της φώκιας ,η Φόνισσα, η Σταχτομαζώχτρα. (Δοκίμιο 500 -600 λέξεων).Tα δύο πρώτα μπορείτε να τα αναζητήσετε στη σελίδα του υπουργείου παιδείας ψηφιακό σχολείο-μαθήματα β λυκείου - κείμενα νεοελλην.λογοτεχνίας.Το τρίτο ανήκει στα χριστουγεννιάτικα του Παπαδιαμάντη.Θα το βρείτε αναδημοσιευμένο και στο μπλογκ μας.

Το σπίτι του δασκάλου

Διερευνήστε τη μεταστροφή της προσωπικότητας των ατόμων κάτω από την πίεση οικονομικών δυσκολιών όπως διαφαίνεται στα διηγήματα: Το σπίτι του δασκάλου του Χατζόπουλου ,  και ο Σιούλας ο Ταμπάκος του Χατζή. (Δοκίμιο 500 -600 λέξεων) μπορείτε να τα αναζητήσετε στη σελίδα του υπουργείου παιδείας ψηφιακό σχολείο-μαθήματα β λυκείου - κείμενα νεοελλην.λογοτεχνίας το πρώτο και ψηφιακό σχολείο-μαθήματα γ λυκείου - κείμενα νεοελλην.λογοτεχνίας το δεύτερο.

Η τιμή και το χρήμα, Κ. Θεοτόκης
Ανάθεμα τα τάλαρα.

Διερευνήστε  τη σημασία της απόφασης της Ρήνης να μεγαλώσει μόνη το παιδί της σε ένα κόσμο που δε συγχωρεί στη γυναίκα να κάνει ένα παιδί εκτός γάμου (Δοκίμιο  500- 600 λέξεων)

Τα χταποδάκια

Σκιαγραφείστε τα χαρακτηριστικά των μοναχικών ανθρώπων που θεωρούν ότι το ποτό μπορεί να λιγοστέψει τη μοναξιά τους σε μία εισήγηση με αυτό το θέμα 500 -600 λέξεων.

Καλή επιτυχία παιδιά!

Παπαδιαμάντης, Η Σταχτομαζώχτρα

Σελίδες: 1 2 3 4 5 6 7

Μεγάλην ἐξέφρασεν ἔκπληξιν ἡ γειτόνισσα τὸ Ζερμπινιώ, ἰδοῦσα τῇ ἡμέρᾳ τῶν Χριστουγέννων τοῦ ἔτους 187… τὴν θεια-Ἀχτίτσα φοροῦσαν καινουργῆ μανδήλαν, καὶ τὸν Γέρο καὶ τὴν Πατρώνα μὲ καθαρὰ ὑποκαμισάκια καὶ μὲ νέα πέδιλα.
Τοῦτο δὲ διότι ἦτο γνωστότατον ὅτι ἡ θεια-Ἀχτίτσα εἶχεν ἰδεῖ τὴν προῖκα τῆς κόρης της πωλούμενην ἐπὶ δημοπρασίας πρὸς πληρωμὴν τῶν χρεῶν ἀναξίου γαμβροῦ, διότι ἦτο ἔρημος καὶ χήρα καὶ διότι ἀνέτρεφε τὰ δυὸ ὀρφανὰ ἔγγονά της μετερχομένη ποικίλα ἐπαγγέλματα. Ἦτο (ἂς εἶναι μοναχή της!) ἀπ᾿ ἐκείνας ποὺ δὲν ἔχουν στὸν ἥλιο μοῖρα. Ἡ γειτόνισσα τὸ Ζερμπινιὼ ὤκτειρε τὰς στερήσεις τῆς γραίας καὶ τῶν δυὸ ὀρφανῶν, ἀλλὰ μήπως ἦτο καὶ αὐτὴ πλουσία, διὰ νὰ ἔλθῃ αὐτοῖς ἀρωγὸς καὶ παρήγορος;
Εὐτυχὴς ὁ μακαρίτης, ὁ μπαρμπα-Μιχαλιός, ὅστις προηγήθη εἰς τὸν τάφον τῆς συμβίας Ἀχτίτσας, χωρὶς νὰ ἴδῃ τὰ δεινὰ τὰ ἐπικείμενα αὐτῇ μετὰ τὸν θάνατόν του. Ἦτο καλῆς ψυχῆς, ἂς εἶχε ζωή! ὁ συχωρεμένος. Τὰ δυὸ παιδιά, τὰ ἀδιαφόρετα, ὁ Γεώργης καὶ ὁ Βασίλης, ἐπνίγησαν βυθισθείσης τῆς βρατσέρας των τὸν χειμῶνα τοῦ ἔτους 186… Ἡ βρατσέρα ἐκείνη ἀπωλέσθη αὔτανδρος, τί φρίκη, τί καημός! Τέτοια τρομάρα καμμιᾶς καλῆς χριστιανῆς νὰ μὴν τῆς μέλλῃ.
Ὁ τρίτος ὁ γυιός της, ὁ σουρτούκης, τὸ χαμένο κορμί, ἐξενιτεύθη, καὶ εὐρίσκετο, ἔλεγαν, εἰς τὴν Ἀμερικήν. Πέτρα ἔρριξε πίσω του. Μήπως τὸν εἶδε; Μήπως τὸν ἤκουσεν; Ἄλλοι πάλιν πατριῶτες εἶπαν ὅτι ἐνυμφεύθη εἰς ἐκεῖνα τὰ χώματα, κ᾿ ἐπῆρε, λέει, μιὰ φράγκα. Μιὰ ῾γγλεζοπούλα, ἕνα ξωθικό, ποὺ δὲν ἤξευρε νὰ μιλήσῃ ρωμέικα. Μὴ χειρότερα! Τί νὰ πῇ κανείς, ἠμπορεῖ νὰ καταρασθῇ τὸ παιδί του, τὰ σωθικά του, τὰ σπλάχνα του;
Ἡ κόρη της ἀπέθανεν εἰς τὸν δεύτερον τοκετόν, ἀφεῖσα αὐτῇ τὰ δυὸ ὀρφανὰ κληρονομίαν. Ὁ πατεριασμένος τους ἐζοῦσε ἀκόμα (ποὺ νὰ φτάσουν τὰ μαντᾶτα του, ὥρα τὴν ὥρα!), μὰ τί νοικοκύρης, τὸ πρόκοψε ἀλήθεια! Χαρτοπαίκτης, μέθυσος καί [μὲ] ἄλλας ἀρετὰς ἀκόμη. Εἶπαν πῶς ξαναπαντρεύτηκε ἀλλοῦ, διὰ νὰ πάρῃ καὶ ἄλλον κόσμον εἰς τὸν λαιμόν του, ὁ ἀσυνείδητος! Τέτοιοι ἄντρες!… Ἔκαμε δὰ κι αὐτὴ ἕνα γαμπρό, μὰ γαμπρὸ (τὸ λαμπρὸ τ᾿ νὰ βγῆ!).
Τί νὰ κάμῃ, ἔβαλε τὰ δυνατά της, κ᾿ ἐπροσπαθοῦσε ὅπως-ὅπως νὰ ζήσῃ τὰ ὀρφανά. Τί ἀξιολύπητα, τὰ καημένα! Κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας τοῦ ἔτους, ἐβοτάνιζε, ἀργολογοῦσε, ἑμάζωνε ἐλιές, ἐξενοδούλευε. Ἑμάζωνε κούμαρα καὶ τὰ ἔβγαζε ρακί. Μερικὰ στέμφυλα ἀπ᾿ ἐδῶ, κάμποσα βότσια ἀραβοσίτου ἀπ᾿ ἐκεῖ, ὅλα τὰ ἐχρησιμοποίει. Εἶτα κατὰ Ὀκτώβριον, ἅμα ἤνοιγαν τὰ ἐλαιοτριβεῖα, ἔπαιρνεν ἕνα εἶδος πῆχυν, ἓν πενηντάρι ἐκ λευκοσιδήρου, μίαν στάμναν μικράν, κ᾿ ἐγύριζεν εἰς τὰ ποτόκια, ὅπου κατεστάλαζαν αἱ ὑποσταθμοὶ τοῦ ἐλαίου, κ᾿ ἑμάζωνε τὴν μούργα. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης ὠκονόμει ὅλον τὸ ἐνιαύσιον ἔλαιον τοῦ λυχναρίου της.
Ἀλλὰ τὸ πρώτιστον εἰσόδημα τῆς θεία-Ἀχτίτσας προήρχετο ἐκ τοῦ σταχομαζώματος. Τὸν Ἰούνιον κατ᾿ ἔτος ἐπεβιβάζετο εἰς πλοῖον, ἔπλεεν ὑπερπόντιος καὶ διεπεραιοῦτο εἰς Εὔβοιαν. Περιεφρόνησε τὸ ὀνειδιστικὸν ἐπίθετον τῆς «καραβωμένης», ὅπερ ἐσφενδόνιζον ἄλλα γύναια κατ᾿ αὐτῆς, διότι ὄνειδος ἀκόμη ἐθεωρεῖτο τὸ νὰ πλέῃ γυνὴ εἰς τὰ πελάγη. Ἐκεῖ, μετ᾿ ἄλλων πτωχῶν γυναικῶν, ἠσχολεῖτο συλλέγουσα τοὺς ἀστάχυς, τοὺς πίπτοντας ἀπὸ τῶν δραγμάτων τῶν θεριστῶν, ἀπὸ τῶν φορτωμάτων καὶ κάρρων. Κατ᾿ ἔτος, οἱ χωρικοὶ τῆς Εὐβοίας καὶ τὰ χωριατόπουλα ἔρριπτον κατὰ πρόσωπον αὐτῶν τὸ σκῶμμα: «Νά! οἱ φ᾿στάνες! μᾶς ᾖρθαν πάλιν οἱ φ᾿στάνες!» Ἀλλ᾿ αὕτη ἔκυπτεν ὑπομονητική, σιωπηλή, συνέλεγε τὰ ψιχία ἐκεῖνα τῆς πλούσιας συγκομιδῆς τοῦ τόπου, ἀπήρτιζε τρεῖς ἢ τεσσάρας σάκκους, ὁλόκληρον ἐνιαυσίαν ἐσοδείαν δι᾿ ἐαυτὴν καὶ διὰ τὰ δυὸ ὀρφανά, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐμπιστευθῆ ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὰς φροντίδας τῆς Ζερμπινιῶς, καὶ ἀποπλέουσα ἐπέστρεφεν εἰς τὸ παραθαλάσσιον χωρίον της.

 

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!

Επειδή καλή χρονιά χωρίς ευχές και κάλαντα δε γίνεται...

Γυάλινα Γιάννενα. Χριστουγεννιάτικη Ιστορία

Το ποίημα «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» έχει ληφθεί από τη συλλογή του Μιχάλη Γκανά Γυάλινα Γιάννενα.Ο Γκανάς είναι ιδιαίτερα γνωστός από τους στίχους του, πολλοί εξ αυτών έχουν γίνει τραγούδια σε συνεργασία με το Νίκο Ξυδάκη, και άλλους.

Ο Κώστας Κουτσουρέλης σημειώνει για τον Γκανά: «…είναι από τους, λίγους τώρα πια, ποιητές μας που γνώρισαν σε βάθος τον αγροτικό πολιτισμό της ελληνικής υπαίθρου, αλλά και τον λαϊκό πολιτισμό των μεγάλων αστικών κέντρων, που προήλθε σε μεγάλο βαθμό από τον πρώτο» (Άσμα Ασμάτων.

Χριστουγεννιάτικη ἱστορία

Κάθεται μόνος
καί καθαρίζει τ’ ὅπλο του δίπλα στο τζάκι
Κανείς δέ θά’ ρθει καί τό ξέρει,
κλεῖσαν  οἱ δρόμοι ἀπό το χιόνι, σάν πέρυσι,
σαν πρόπερσι, Χριστούγεννα καί πάλι
καί τά ποτά κρυώνουν στό ντουλάπι.
Τό τσίπουρο στυφό, τό οὖζο γάλα καί τό κρασί ραγίζει τά μπουκάλια.
Ἐκείνη τρία χρόνια πεθαμένη.
Κάθεται μόνος του δίπλα στο τζάκι,
Δεν πίνει, δεν καπνίζει, δέ μιλάει.
Στήν τηλεόραση χιονίζει,
Τό στρώνει ἀργά στό πάτωμα καί στό τραπέζι
καί στίς παλιές φωτογραφίες,
γνώριμα μάτια τῶν νεκρῶν,
πού τόν κοιτάζουν ἀπ’ τό μέλλον.
Ἐκείνη τρία χρόνια πεθαμένη
Καί μόνο τό δικό της βλέμμα
ἔρχεται ἀπό τά περασμένα.
Κοντεύουνε μεσάνυχτα
καί καθαρίζει τ’ ὅπλο του   ἀπ’ το πρωί.
Πῶς νά τοῦ πῶ «Καλά Χριστούγεννα»,
Εὐχές δέ φθάνουν ὣς ἐδῶ,
Δρόμοι κλεισμένοι, τηλέφωνα κομμένα,
ἡ σκέψη ἁρπάζεται ἀπ’ τό κλαδί τῆς μνήμης,
μά νά τρυπώσει δέν μπορεῖ στή μοναξιά του.
Μιά μοναξιά πού χτίστηκε σιγά σιγά
μ’ ὅλα τά ὑλικά καί δίχως λόγια.
Κοντεύουν ξημερώματα κι ἀκόμη
Γυαλίζει τ’ ὅπλο του δίπλα στο τζάκι
μέ ἀργές κινήσεις σά νά τό χαϊδεύει.
Μένει στά δάχτυλα τό λάδι
ἀλλά τό χάδι χάνεται.
Θυμᾶται κυνηγετικές σκηνές
μέ ἀγριογούρουνα καί χιόνια ματωμένα,
πρίν γίνει θήραμα κι ὁ ίδιος
στήν μπούκα ἑνός κρυμμένου κυνηγοῦ,
πού τόν  παραμονεύει ἀθέατος
ἀφήνοντας νά τόν προδίδουν κάθε τόσο
πότε μιά λάμψη κάνης,
πότε μιά κίνηση στίς κουμαριές
κι ἡ μυρωδιά ἀπ’ τό βαρύ καπνό του.
Ξέρει καλά ὅτι κρατάει
μακρύκανο παλιό μπροστογεμές
γεμάτο σκάγια καί μπαρούτι μαῦρο.
Ὅταν ἀποφασίσει νά τοῦ ρίξει
δέ θά προλάβει πάλι νά τόν δεῖ
πίσω ἀπ’ τό σύννεφο τῆς ντουφεκιᾶς του.
Ἂν σκέφτεται στ’ ἀλήθεια  κάτι τέτοια,
καί δέν τόν τιμωρῶ  ἐγώ μ’ αυτές τίς σκέψεις,
πῶς νά πλαγιάσει καί νά κοιμηθεῖ.
Λέω νά γίνω πατέρας τοῦ πατέρα μου,
ἕνας πατέρας πού τοῦ ἒτυχε
σιωπηλό καί δύστροπο παιδί,
καί νά τοῦ πῶ μιά ἱστορία
γιά νά τόν πάρει ὁ ὓπνος.
Ὕπνε πού παίρνεις τά παιδιά πάρε καί τόν πατέρα…
Ὕπνε πού παίρνεις τά παιδιά
πάρε καί τόν πατέρα· ἀπ’ τίς μασχάλες πιάσ’ τονε
σά νά’ ταν λαβωμένος. Ὅπου πηγαίνεις τά παιδιά
ἐκεῖ περπάτησέ τον, μέ τό βαρύ ἀμπέχωνο
στίς πλάτες του ν’ ἀχνίζει.
Δῶσ’ του κι ἕνα καλό σκυλί
καί  τούς παλιούς του φίλους, καί ρίξε χιόνι ὓστερα
ἄσπρο σάν κάθε χρόνο. Νά βγαίνει ἡ μάνα νά κοιτᾶ
ἀπό τό παραθύρι, τήν ἔγνοια της νά βλέπουμε
στά γαλανά της μάτια, κι ὅλοι νά τῆς τό κρύβουμε
πώς εἶναι πεθαμένη.
Ὕπνε πού παίρνεις τά παιδιά
πάρε κι ἐμᾶς μαζί σου, μέ τούς ἀνήλικους γονεῖς,
παιδάκια τῶν παιδιῶν μας. Σέ στρωματσάδα ρίξε μας
μιά νύχτα τοῦ χειμώνα, πίσω ἀπ’ τά ματοτσίνορα
ν’ ακοῦμε τούς μεγάλους, νά βήχουν, να σωπαίνουνε,
νά βλαστημοῦν τό χιόνι. Κι ἐμεῖς νά τούς λυπόμαστε
πού γίνανε μεγάλοι καί νά βιαζόμαστε πολύ
νά μοιάσουμε σ’ εκείνους, νά δοῦν πώς μεγαλώσαμε
νά παρηγορηθοῦνε.

Kαλά Χριστούγεννα σε όλους!