Δευτέρα 19 Νοεμβρίου 2012

Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012

Moιρολόγι
Δυο άντρες είχα στη ζωή μου
ο σύντροφός μου εχάθη
το μονάκριβο παλικάρι μου εσκοτώθη

Με πνίγει η πίκρα
με πνίγει ο καημός που σαν
αυτό άλλο ποτέ δεν είχα

Αχ γιόκα μου ψηλό σαν κυπαρίσσι
σεν κυπαρίσσι
σε πήρανε γιατί άδικα σε είχανε
παρεξηγήσει

Αχ γιόκα μου τί κάνεις εκεί πάνω
τώρα που σε χρειάζομαι παραπάνω
τώρα σε πήραν από κοντά μου
γι' αυτό κατάρα θα τους κάνω
για να ησυχάσουν η ψυχή και τα μυαλά μου.

Ύστερα κοντά σου θα 'ρθω να ηρεμήσω
στην αγκαλιά σου.
Εμμανουέλα .Τζάνη

Τρίτη 13 Νοεμβρίου 2012

Στην ερώτηση προσπαθήστε να συνθέσετε ένα τραγούδι με δραματικό περιεχόμενο που να θυμίζει δημοτικό τραγούδι τα παιδιά κατέβαλαν φιλότιμες προσπάθειες.Ιδού λοιπόν τα αποτελέσματα των κόπων τους:

Γιατί λεβέντη μ' έφυγες,έφυγες και μ' άφησες μόνη
ήσουν του ήλιου το φως και του φεγγαριού η λάμψη
Μα τώρα ,κάνε να είσαι εκεί ψηλά,να έχτισες τη φωλιά σου,
πουλί μου,στου πιο ψηλού βουνού την κορυφή και όχι
στη γη,παρέα με του χάροντα τα φίδια να σε ζώνουν κάθε μέρα.

Μαράζωσα από τότε που κατάλαβα πως δεν
ανήκες πια σε μένα αλλά στου χάρου τα λημέρια πλανιέσαι...
αχ και να έπαιρνε μένα να μην πονούσα τόσο
και τώρα με τούτο τον καημό να μη βασανιζόμουν.

Μα μια μέρα θα περάσω του κάτω κόσμου
το κατώφλι και θα σε βρω ξανά
Μέχρι τότε θα ξημεροβραδιάζομαι μέρες και νύχτες ολόκληρες
καταργιώντας την ώρα και τη στιγμή που σε πήρανε από μένα.
Στον τάφο σου από πάνω θα γίνει το σπίτι μου
Βίκυ Στεργίου,Α5

Γιέ μου ,σ' έχασα μιαν αυγή
εκεί μακρια στα ξένα
μαύρη ήτανε η μοίρα σου
κι απέθανες μια μέρα

Σε πήρε ο καβαλάρης μακριά
ο μαυροφορεμένος
στου κάτω κόσμου τα κελιά
είσαι πια κλειδωμένος

Μ' άφησες κιόλας μοναχή
να κλαίω για το χαμό σου
τα νιάτα σου μοιρολογώ
σαν σ' έχασα απ'τον κόσμο
Ήλιε μου πες μου
τί ζήλεψες εκεί στον Κάτω Κόσμο;
Εκεί που όλοι οδύρονται
την μοίρα καταριούνται

που κάθε μάνα,κάθε γιος
δεν ξανασυναντιούνται
μα ένας κι άλλος προσπαθούν
τον πόνο να απαρνιούνται.
Βασίλης Τογκουσίδης,Α5

Τώρα ουρανέ μου βρόντησε
τώρα ουρανέ μου βρέξε
ρίξε στους κάμπους τη βροχή
και στα βουνά το χιόνι.

΄΄Εχασα το γιο μου τον μονάκριβο
τον πολυαγαπημένο που Χάρε εσύ
τον καρτερείς στα μαρμαρένια αλώνια.

Που'σαι παιδί μου ,σε'χασα
και νιε μου και λεβέντη
που δεν θα ξαναδώ
τα όμορφα σου μάτια

Μοιάζει η ψυχή μου αυλή
που ήλιος δεν ανατέλλει
μονάχα πάντα συννεφιά
και αντάρα βασιλεύει.
Άννα Σπυροπούλου,Α5

Γιε μου,παλικάρι της ψυχής μου
έφυγες και μόνη μου τώρα θρηνώ το χαμό σου.
Δεν πρόλαβα τα μάτια σου για τελευταία φορά να
αντικρίσω μες στα μάτια αυτά που απλώνεται η
απεραντοσύνη της αγάπης και της ομορφιά σου.

Καμιά μάνα να μην περάσει τον πόνο που σκίζει
την καρδιά και τα σωθικά μου τώρα.
Κοίτα που μ' έφησες και ξεροσταλιάζω,
σε έχασα και η ζωή όλη είναι μαύρη.

Σε σκότωσαν μια κατάραχνη νύχτα και από
μένα σε πήρανε σπλάχνο μου και πίσω δεν μπορεί πια κανένας να σε φέρει
αφού αναπαύεσαι τώρα στον παράδεισο
μαζί με τους αγγέλους
Ιωάννα Τσαβδαρίδου, Α5

Κυριακή, 18 Νοεμβρίου 2012

Ο καπετάν Μιχάλης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο καπετάν Μιχάλης είναι μυθιστόρημα του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη. Είναι ένα από τα τελευταία του συγγραφέα και θεωρείται από τα κορυφαία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το βιβλίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1953 από τις εκδόσεις Μαυρίδη, ενώ από τη δεύτερη έκδοσή του (Εκδόσεις Δίφρος, 1955) προστέθηκε ο υπότιτλος «Ελευτερία ή Θάνατος» καθώς και πρόλογος του συγγραφέα για το έργο του. Από το 1964 και εντεύθεν η έκδοση του βιβλίου ανήκει στις Εκδόσεις Ελένη Καζαντζάκη, που διατηρεί τα δικαιώματα στο συνολικό έργο του συγγραφέα.

Πίνακας περιεχομένων

Υπόθεση

Η υπόθεση τοποθετείται στην κρητική επανάσταση του 1889. Ο κεντρικός ήρωας, ο καπετάν Μιχάλης, ένας άγριος και ανυπότακτος πολεμιστής, έχει ορκιστεί να είναι μαυροντυμένος, αξύριστος και αγέλαστος μέχρι να ελευθερωθεί η Κρήτη. Όταν όμως συναντά την Εμινέ, τη γυναίκα του αδελφοποιητού του, του Νουρήμπεη, τον κυριεύει «ένας δαίμονας»· παρά τις προσπάθειές του δεν καταφέρνει να τη βγάλει από το μυαλό του.
Ενώ ο καπετάν Μιχάλης παλεύει με το δαίμονά του, ο Νουρήμπεης μονομαχεί με τον Μανούσακα, έναν αδερφό του καπετάν Μιχάλη, για να εκδικηθεί το θάνατο του πατέρα του, τον οποίο σκότωσε ο αδερφός τους Κωσταρός, και τον σκοτώνει· ο ίδιος, όμως, τραυματίζεται στα γεννητικά όργανα. Η πληγή του επουλώνεται, αλλά εκείνος αυτοκτονεί, αδυνατώντας ν' αντέξει την περιφρόνηση και τον οίκτο της Εμινές (που εν τω μεταξύ έχει γίνει ερωμένη του καπετάν Πολυξίγκη) για τον ακρωτηριασμό του. Η είδηση του θανάτου του επιβαρύνει το ήδη τεταμένο κλίμα στο Μεγάλο Κάστρο, όπου καθημερινά φτάνουν μαντάτα για αψιμαχίες και ταραχές σ' όλο το νησί.
Με την παρακίνηση των αγάδων, Τούρκοι στρατιώτες ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης σφάζοντας και πυρπολώντας. Λίγες μέρες αργότερα, ξεσπά η επανάσταση. Ο πόλεμος μαίνεται και οι Τούρκοι πολιορκούν το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού. Την ίδια εποχή, η Εμινέ ετοιμάζεται να βαφτιστεί χριστιανή και να παντρευτεί τον Πολύξίγκη. Όμως το σόι του Νουρήμπεη την απάγει και ο καπετάν Μιχάλης την πιο κρίσιμη νύχτα της πολιορκίας φεύγει από το μοναστήρι για να τη γλιτώσει. Τα καταφέρνει και τη στέλνει στο σπίτι μιας θείας του. Με την απουσία του όμως οι Τούρκοι καταφέρνουν να πυρπολήσουν το μοναστήρι και ο καπετάν Μιχάλης σκοτώνει την Εμινέ για να ησυχάσει.
Λίγο αργότερα, φτάνει στην Κρήτη ο Κοσμάς, γιος του Κωσταρού και ανιψιός του καπετάν Μιχάλη, φέρνοντας στους επαναστατημένους το μήνυμα της συνθηκολόγησης. Ένας μετά τον άλλον, οι καπεταναίοι καταθέτουν τα όπλα, αλλά ο καπετάν Μιχάλης αρνείται να υποκύψει. Ο Κοσμάς πηγαίνει στο λημέρι του για να τον πείσει να παραδώσει τα όπλα, αλλά τελικά μένει και ο ίδιος, νιώθοντας τον ίσκιο του πατέρα του να ορθώνεται μέσα του. Μέσα στον πυρετό της μάχης, καταλαβαίνει ότι ο καπετάν Μιχάλης έχει πια λυτρωθεί από κάθε φόβο κι ελπίδα. Σύντομα, θείος και ανιψιός πέφτουν νεκροί στην τελευταία έφοδο του Τούρκων.

Κριτική

Παρ' ότι πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα και στηρίχθηκε σε πραγματικά γεγονότα, εν τούτοις ο συγγραφέας συμπεριέλαβε και αρκετά φανταστικά περιστατικά. Το ενδιαφέρον του ήταν να δώσει την ιστορία ενός ανθρώπου, του καπετάν Μιχάλη (εικόνα του πατέρα του), που έταξε για σκοπό στη ζωή του τη συνείδηση του καθήκοντος και της θυσίας, ενώ γύρω του υπάρχει ένα πλήθος άλλων χαρακτήρων που ζουν το ίδιο έντονα μ' αυτόν τα χρόνια της επαναστατημένης Κρήτης. Από όλα τα άλλα έργα του, το βιβλίο αυτό του συγγραφέα είναι το πιο δεμένο με την ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κρήτη. Στον πρόλογό του, ο ίδιος ο Καζαντζάκης το προσδιόρισε με τα λόγια:

Όταν άρχισα τώρα στα γεράματα να γράφω τον Καπετάν Μιχάλη, ο κρυφός μου σκοπός ήταν τούτος: να σώσω, ντύνοντας το με λέξεις, τ' όραμα του κόσμου όπως το πρωταντίκρισαν και το δημιούργησαν τα παιδικά μου μάτια. Κι όταν λεω τ' όραμα του κόσμου, θέλω να πω το όραμα της Κρήτης. Δεν ξέρω τι γίνουνταν, την εποχή εκείνη, στ' άλλα παιδιά της λευτερωμένης Ελλάδας· μα τα παιδιά της Κρήτης ανάπνεαν έναν αέρα τραγικό στα ηρωικά και μαρτυρικά χρόνια του Καπετάν Μιχάλη, όταν οι Τούρκοι πατούσαν ακόμα τα χώματα μας και συνάμα άρχιζαν ν' ακούγονται να ζυγώνουν τα αιματωμένα φτερά της Ελευτερίας. Στην κρίσιμη αυτή μεταβατική στιγμή, τη γεμάτη πυρετό κι ελπίδες, τα παιδιά της Κρήτης γίνουνταν γρήγορα άντρες· οι ανύπνωτες έγνοιες των μεγάλων γύρα τους για την πατρίδα, για τη λευτεριά, για το Θεό που προστατεύει τους Χριστιανούς, για το Θεό που σηκώνει το σπαθί του να διώξει τους Τούρκους, κατασκέπαζαν τις συνηθισμένες χαρές και στεναχώριες του παιδιού.

Ο καπετάν Μιχάλης,Ν.Καζανζάκης,

Το βιβλίο

Ο καπετάν Μιχάλης κέρδισε τη διεθνή αναγνώριση, καθώς μεταφράστηκε συνολικά σε 28 γλώσσες, με πρώτη τα φινλανδικά το 1953 και τελευταία τα λιθουανικά το 2002. Στις περισσότερες γλώσσες ο τίτλος του είναι ο πρωτότυπος, ενώ σε άλλες (ανάμεσά τους στα αγγλικά και γαλλικά) δόθηκε ο υπότιτλος Ελευθερία ή Θάνατος ως τίτλος.
Με βάση το βιβλίο έχουν ανεβεί και αρκετές θεατρικές παραστάσεις στην Ελλάδα από διάφορους σκηνοθέτες, με πρώτη το 1959 από τον θίασο Νίκου Χατζίσκου, ενώ στη δεύτερη (από τον Μάνο Κατράκη το 1966) ντύθηκε μουσικά από τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος έγραψε και το τραγούδι Δεν ήταν νησί, τα λόγια του οποίου ήταν προσαρμοσμένα από αυτούσιες φράσεις του βιβλίου.

Πηγές

Επιπλέον βιβλιογραφία

Βρασίδας Καραλής, «Κοινωνική ψυχοδυναμική στον Καπετάν Μιχάλη του Νίκου Καζαντζάκη», Διαβάζω, τ/χ.377, (Σεπτέμβριος 1997), σελ.86-96

Δευτέρα 12 Νοεμβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα »

Τρίτη 23 Οκτωβρίου 2012

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΡΟΙΚΟΣΥΜΦΩΝΑ

Γάμος διά... συμβολαίου

Πολλές φορές δημιουργείται εύλογα η απορία αν οι ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται στη λογική ή στο συναίσθημα. Ειδικά σε έναν γάμο όπου η συμβίωση, εκτός από συναισθηματική και οικονομική, είναι κυρίως προβληματική... Οι νομοθέτες ανά τον κόσμο πάντως προσπάθησαν με βάση το σύστημα δικαίου κάθε χώρας να «κωδικοποιήσουν» τις συζυγικές σχέσεις

Σήμερα μπορεί κανείς ανάλογα με το πού ζει να εντάξει τις σχέσεις του με το έτερον ήμισυ σε ένα πλαίσιο με νομική κάλυψη ώστε, θεωρητικά τουλάχιστον, όλα να βαίνουν καλώς!!! Ετσι κάποιος μπορεί να δεσμευτεί εγγράφως ότι μετά τον γάμο δεν θα παχύνει ή δεν θα καπνίζει ή λίγο πιο χαλαρά με βάση το καθ' ημάς δίκαιο να ορίσει απλώς τις οικονομικές του σχέσεις. Αν λοιπόν είστε από αυτούς που πιστεύουν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις και ειδικότερα οι συζυγικές είναι αποτέλεσμα συναισθημάτων και μόνο, πλανάσθε πλάνην οικτρά!

Ολα της συμβίωσης δύσκολα

Μπορεί ο γάμος να θεωρείται ακόμη η ευτυχέστερη κατάληξη μιας σχέσης, ωστόσο οι στατιστικές αποδεικνύουν ότι το επικρατέστερο αποτέλεσμα ενός γάμου σήμερα είναι το διαζύγιο... Τα τελευταία στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας αναφέρουν, για το έτος 1997, 9.422 διαζύγια. Πρόκειται για δεδομένα τα οποία αποδεικνύουν ότι η συμβίωση είναι δύσκολη υπόθεση, καθώς η καθημερινότητα μας προσγειώνει ανώμαλα. Ετσι, παρά την ελπίδα της «δημιουργικής σύνθεσης» του Εγώ σε Εμείς, παρεμβαίνει συχνά ένας χωρισμός και όχι μόνο ματαιώνεται η προσπάθεια, αλλά επιπλέον η διαδικασία του διαζυγίου μεταβάλλεται σε μάχη... Το Δίκαιο λοιπόν προβλέπει και συμφωνίες για τη νομική κάλυψη των περιουσιακών αλλά σε κάποιες περιπτώσεις και των προσωπικών σχέσεων, με σκοπό την τυπική προστασία των συζύγων. Ανάλογα με τις πολιτιστικές, κοινωνικές και οικονομικές δομές κάθε χώρας έχει αναπτυχθεί και ένα νομικό πλαίσιο για τη «διασφάλιση» του θεσμού του γάμου. Μετά από «πειραματισμούς» χιλιάδων χρόνων κάθε χώρα διαμόρφωσε τη δική της νομοθεσία, η οποία συνήθως αντανακλά τα δεδομένα κάθε εποχής. Ετσι από το σύστημα δικαίου που ισχύει σε μια χώρα, από τον τρόπο που επιλέγουν να τον εφαρμόσουν οι πολίτες, αλλά και από την αντίληψη που επικρατεί για θεσμούς όπως ο γάμος μπορεί κανείς να διακρίνει ως έναν βαθμό και το ποιοτικό επίπεδο των ανθρωπίνων σχέσεων.

Οι αμερικανικές «καινοτομίες»

Καθώς οι στατιστικές στις ΗΠΑ αναφέρουν ότι ένα στα δύο ζευγάρια καταλήγει στο διαζύγιο, πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι σε κάθε γάμο πρέπει να προηγείται μια προγαμιαία συμφωνία (prenuptial agreement). Θεωρητικά τουλάχιστον πρόκειται για μια μέθοδο ιδιότυπης προστασίας ή, ακριβέστερα, νομικής κάλυψης των σχέσεων του ζευγαριού, η οποία προβλέπεται από το αγγλοσαξονικό δίκαιο. Ως πριν από λίγα χρόνια η διαδικασία τής πριν από τον γάμο συμφωνίας ήταν ευρέως διαδεδομένη, κυρίως ανάμεσα στα πλούσια και διάσημα ζευγάρια, τα οποία όμως πολλές φορές χώριζαν απλώς με βάση τη συμφωνία τους. Σήμερα πάντως, παρ' ότι ένα προγαμιαίο συμβόλαιο δεν μοιάζει ρομαντικό, θεωρείται απαραίτητο, αφού πολλοί υποστηρίζουν ότι συμβάλλει σε μια αρμονική σχέση. Ενα ζευγάρι λοιπόν, μετά τις αγάπες και την πρόταση γάμου υπό το σεληνόφως, ρυθμίζει και την προγαμιαία συμφωνία του, η οποία πραγματοποιείται έναν μήνα πριν από τον γάμο και ειδικότερα προτού σταλούν οι προσκλήσεις. Απαραίτητες προϋποθέσεις; Αποστασιοποίηση από το συναίσθημα που λογικά εμπλέκεται , ένας καλός δικηγόρος, καθώς και το να ξέρεις καλά τι θέλεις από τη ζωή σου αλλά κυρίως από τη ζωή του άλλου... Οσο για τις σκέψεις «ο κάθε άνθρωπος αναπτύσσεται ελεύθερα δίπλα στον άλλον» πρέπει να αποφεύγονται ως ξεπερασμένες. Η νομική κάλυψη πάντως μάλλον προσδίδει στον γάμο κύρος, ενώ με δεδομένες τις έγγραφες υποσχέσεις τους οι σύζυγοι προσέχουν από τον τρόπο διαχείρισης των οικονομικών τους ως την έγγαμη συμπεριφορά τους, όπως: να κόψουν το τσιγάρο, να μην παχύνουν μετά τον γάμο, να βγάζουν τα σκουπίδια τρεις φορές την εβδομάδα, να κάνουν μόνο ένα παιδί και πολλά ακόμη. Ενα προγαμιαίο συμφωνητικό ωστόσο δεν ισχύει αιώνια, αφού οι σύζυγοι έχουν τη δυνατότητα να αναθεωρούν τις υποχρεώσεις τους κάθε 10 ή 20 χρόνια. Σε περίπτωση δε διαζυγίου ο διαχωρισμός της περιουσίας δεν δημιουργεί προβλήματα, αφού και αυτό μπορεί να αποτελεί μέρος της συμφωνίας. Εν τέλει, γιατί να μην αντιμετωπίζει κανείς τον γάμο του σαν μια συμφωνία εργασίας ή μια πολιτική διασφάλισης της έγγαμης ζωής με κριτήριο τη λογική; αναρωτιέται ο Αμερικανός Joseph Zwack, δικηγόρος και συγγραφέας του πιο γνωστού εγχειριδίου προγαμιαίων συμφωνητικών, ο οποίος αναφέρει τα εξής: «Πρέπει κανείς να σκεφτεί πολύ σοβαρά την προγαμιαία συμφωνία από τη στιγμή όπου θα δεχθεί ότι ο γάμος δεν είναι μόνο συναισθηματική ή φυσιολογική ένωση αλλά και οικονομική. Είναι μια προσπάθεια για καλύτερη και πιο ειλικρινή επικοινωνία της οικογένειας. Μπορεί λοιπόν να μην ακούγεται πολύ ρομαντικό, αλλά πιστεύω ότι έτσι διατηρείται η αγάπη των ζευγαριών περισσότερο. Ο γάμος μας είναι η ευθύνη μας. Από τη στιγμή όπου οι συνθήκες και οι ρόλοι αλλάζουν συνεχώς και ο θεσμός του γάμου περνάει κρίση, πρέπει καμιά φορά το συναίσθημα να δίνει τη θέση του στη λογική».

Από την προίκα στην αυτοτέλεια

Στην Ελλάδα το νομοθετικό πλαίσιο του γάμου πέρασε διάφορα εξελικτικά στάδια. Επί πάρα πολλά χρόνια η προίκα ήταν πολλές φορές η απαραίτητη προϋπόθεση για έναν γάμο. Οι γονείς μαζί με την... ευχή τους έπρεπε να παραχωρήσουν στον υποψήφιο γαμπρό και περιουσιακά στοιχεία συχνά υπεράνω των δυνατοτήτων τους για να μη μείνει η θυγατέρα τους στο γνωστό... ράφι. Ετσι ο πατέρας έδινε στον γαμπρό, είτε κατά κυριότητα είτε κατ' επικαρπία, περιουσιακά στοιχεία για να τον ελαφρύνει από τα... βάρη του γάμου. Διαβάζοντας προικοσύμφωνα του προηγούμενου ή και του 20ού αιώνα μπορεί να διακρίνει κανείς τις οικονομικές δυνατότητες των ανθρώπων καθώς και τα οικονομικά δεδομένα της εποχής. Αυτά όμως ως το '83 όπου οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές οδήγησαν στη μεταρρύθμιση του Αστικού Κώδικα, όπως μας εξηγεί ο διδάκτορας Αστικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Απόστολος Γεωργιάδης, ο οποίος επισημαίνει: «Η οικονομική και κοινωνική χειραφέτηση της γυναίκας ήταν ασυμβίβαστη με τη διοίκηση από τον άνδρα της προικώας περιουσίας, χωρίς καν για αυτό να λαμβάνεται υπόψη η βούληση της γυναίκας. Ετσι ο θεσμός της προίκας κηρύχθηκε αναχρονιστικός και αντισυνταγματικός,με αποτέλεσμα να καταργηθεί. Αυτό βέβαια δεν εμποδίζει τους γονείς να δίνουν περιουσιακά στοιχεία στα παιδιά τους. Σήμερα αυτό πραγματοποιείται με τη λεγόμενη γονική παροχή. Κατά τα λοιπά οι σύζυγοι σήμερα έχουν οικονομική αυτοτέλεια μετά τον γάμο τους, εκτός και αν αποφασίσουν να καθιερώσουν το σύστημα της κοινοκτημοσύνης, ως συμβατικό όμως μόνο σύστημα. Μπορούν λοιπόν να επιλέξουν τον σχηματισμό κοινής περιουσίας, στην οποία οι δύο σύζυγοι είναι συνδικαιούχοι κατά ένα δεύτερο εξ αδιαιρέτου. Η σύμβαση κοινοκτημοσύνης όμως δεν συνεπάγεται αυτοδίκαιη κτήση του ιδανικού μεριδίου,αφού αν ο ένας σύζυγος αποκτήσει κατά τη διάρκεια του γάμου ένα ακίνητο το οποίο υπάγεται στην κοινοκτημοσύνη ο άλλος σύζυγος δεν θα καταστεί αυτομάτως συγκύριος κατά ένα δεύτερο. Για να συμβεί αυτό πρέπει να του μεταβιβαστεί η κυριότητα στο παραπάνω ποσοστό. Ως σήμερα πάντως ελάχιστες συμβάσεις κοινοκτημοσύνης έχουν καταχωριστεί στο δημόσιο βιβλίο του Πρωτοδικείου Αθηνών. Αυτό σημαίνει ότι οι σύζυγοι προτιμούν κατά κανόνα το νόμιμο σύστημα της περιουσιακής αυτοτέλειας».

Οι ευρωπαϊκές συνήθειες

Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες πάντως το σύστημα της κοινοκτημοσύνης επικρατεί όλο και περισσότερο, καθώς έχει εκτιμηθεί ότι με αυτό τον τρόπο ρυθμίζονται δικαιότερα οι περιουσιακές σχέσεις των συζύγων. Καθώς λοιπόν όλες οι προγαμιαίες συμβάσεις συντάσσονται με συμβολαιογραφικά έγγραφα αναζητήσαμε την εμπειρία ενός συμβολαιογράφου· όπως της κυρίας Νίκης Γόντικα-Χόνδρου, μέλους του ΔΣ της Επιτροπής Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της Διεθνούς Ενωσης Συμβολαιογράφων, η οποία σχολιάζοντας το νομικό πλαίσιο των συζυγικών σχέσεων στην Ελλάδα μάς είπε: «Στη χώρα μας παρά την οικονομική ενότητα που επιφέρει η κοινοκτημοσύνη, με την οποία ενισχύεται η προσφορά και η θέση της γυναίκας, οι σύζυγοι είναι απρόθυμοι να υπαγάγουν στο καθεστώς της κοινοκτημοσύνης τις περιουσιακές τους σχέσεις». Αυτό όμως είναι κάτι που συμβαίνει και με πολλές συζύγους, οι οποίες είναι εξίσου απρόθυμες να μοιραστούν τουλάχιστον τα μετά τον γάμο περιουσιακά τους στοιχεία, συμπληρώσαμε· και η κυρία Γόντικα μας είπε: «Αυτό είναι γεγονός σήμερα ειδικά όπου η θέση της γυναίκας είναι πολύ πιο ισχυρή από ό,τι παλαιότερα. Ωστόσο το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία δεν είναι ώριμη να δεχτεί τις συμβάσεις κοινοκτημοσύνης δεν σημαίνει ότι ο νόμος δεν αναγνωρίζει και δεν προστατεύει τη συμβολή τού ενός συζύγου προς τον άλλον. Ο νόμος λοιπόν προβλέπει αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα και αυτό έγινε με τη σκέψη ότι είναι άδικο να αδιαφορεί ο νόμος για τη συμβολή τού ενός εκ των συζύγων. Το μέγεθος της συμβολής προσδιορίζεται είτε από το μέγεθος της συμβολής του δικαιουμένου είτε ορίζεται από τον νόμο κατά τεκμήριο στο ένα τρίτο». Οσο για το καθεστώς που επικρατεί στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες η κυρία Γόντικα τόνισε: «Στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης ισχύει στα γαμικά σύμφωνα η ελευθερία των συμβάσεων, με κάποιες μικρές εξαιρέσεις. Στην Αυστρία, για παράδειγμα, υπάρχει ακόμη ένα είδος προίκας που μπορεί να φέρει ο άνδρας, η γυναίκα ή κάποιος συγγενής ως ανακούφιση από τα βάρη του γάμου. Στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο υπάρχει το σύστημα της νόμιμης κοινοκτημοσύνης στην οποία διακρίνονται τρεις κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων: τα κοινά, αυτά δηλαδή που ανήκουν και στους δύο συζύγους, αυτά που ανήκουν στη σύζυγο και αυτά που ανήκουν στον σύζυγο.Στη Γερμανία και στην Ιταλία ισχύει το νόμιμο σύστημα της συμμετοχής και της συνδιαχείρισης των συζύγων στα περιουσιακά στοιχεία που αποκτώνται μετά τον γάμο.Συχνά εξάλλου δεν αποκλείεται και η καθολική κοινοκτημοσύνη, ενώ στη Γαλλία και στην Ισπανία ισχύει το καθεστώς της μερικής κοινοκτημοσύνης, χωρίς να αποκλείονται και άλλου είδους συμβατικές ρυθμίσεις».

Περί «γενναιοδωρίας»

Εν κατακλείδι, παρ' ότι η ελληνική νομοθεσία το προβλέπει, τα ζευγάρια στην Ελλάδα αρνούνται την οικονομική ένωση, άρα και τις συμβάσεις κοινοκτημοσύνης. Για του λόγου το αληθές ανατρέξαμε στο ειδικό δημόσιο βιβλίο του Πρωτοδικείου Αθηνών όπου δημοσιοποιούνται τέτοιου είδους συμβάσεις. Τα αποτελέσματα; Στα 10 χρόνια που ισχύει ο νόμος έχουν υπογραφεί 10 συμβάσεις! Μία σύμβαση τον χρόνο. Τόση γενναιοδωρία μεταξύ των συζύγων! Μπορεί λοιπόν να μην έχουμε φτάσει να ορίζουμε συμβατικά βάσει προγαμιαίων συμφωνητικών τις προσωπικές μας σχέσεις, ξέρουμε όμως να οριοθετούμε τις οικονομικές-συζυγικές μας σχέσεις με βάση καθώς φαίνεται το προσωπικό μας συμφέρον... Ωστόσο, επειδή το σύστημα δικαίου δεν μπορεί να υποδείξει συναισθήματα συντροφικότητας και εμπιστοσύνης, προέβλεψε την αναγνώριση της προσφοράς τού ενός προς τον άλλον, όπως και αν αυτή μεταφράζεται, αφού πολλοί και πολλές σύζυγοι εθελοτυφλούν... Δείγμα ίσως της εποχής, που μας έμαθε να ζούμε με τον γνωστό τρόπο: τα δικά μου δικά μου και τα δικά σου δικά μας... Ισως λοιπόν το προσωπικό συμφέρον, που φαίνεται να διακρίνει και τις συζυγικές σχέσεις, να αποτελεί και έναν από τους λόγους που το κάθε «Εγώ» δεν μεταβάλλεται επί της ουσίας σε «Εμείς», παρ' όλες τις εντυπωσιακές γαμήλιες τελετές...

(από την εφημερίδα το Βήμα ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 05/12/1999 00:00)

Προικοσύμφωνα που έμειναν στην ιστορία

Το περιεχόμενο περισσότερων από 3000 προικοσυμφώνων από κάθε περιοχή της Ελλάδας πήρε ηλεκτρονική μορφή, χάρη στο πρόγραμμα "Γαμήλια συμβόλαια στον ελληνικό χώρο 1500-1830", που εκπονήθηκε στο διάστημα της δεκαετίας 2000-2010 στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, με επιστημονικά υπεύθυνη την επίκουρη καθηγήτρια του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Αγλαΐα Κάσδαγλη.

"Η προίκα υπήρχε από τα αρχαία χρόνια και αποτελούσε τη συμβολή της γυναίκας στον κοινό βίο. Αν και υπάρχουν αναφορές σε προικοσύμφωνα σε διάφορες πηγές, τα πρώτα ελληνικά προικοσύμφωνα που σώζονται χρονολογούνται γύρω στο 1500. Μέσα από τα προικοσύμφωνα βλέπει κανείς πώς γινόταν η μεταβίβαση της περιουσίας από τη μια γενιά στην άλλη και συχνά προικοσύμφωνα και διαθήκες αλληλοσυμπληρώνονταν.

Την προίκα την έδινε ο γονιός, ο θείος ή κάποιος άλλος συγγενής για να εξασφαλιστεί η νέα γενιά, αλλά και για να εξασφαλιστεί ο ίδιος ο προικοδότης στα γηρατειά του. Δηλαδή, έτσι εξασφαλιζόταν η συνέχεια μέσα στην οικογένεια.

Συνήθως. η προίκα αποτελούνταν από ρούχα και οικοσκευή, αλλά οι πιο πλούσιοι έδιναν κοσμήματα, χωράφια και σπίτια. Βλέπει κανείς σε προικοσύμφωνα να δίνονται ρούχα φορεμένα , το χρησιμοποιημένο τηγάνι της γιαγιάς ή δυο ρίζες ελιές σε ένα χωράφι ξένο κ.λπ.", εξήγησε στο ana-mpa η κ. Κάσδαγλη.

Προικοσύμφωνα που έμειναν στην ιστορία

Εικόνες και "άρωμα" μιας άλλης εποχής αποπνέουν κιτρινισμένα έγγραφα, βγαλμένα από αρχεία συμβολαιογράφων ή φυλαγμένα ευλαβικά από απογόνους ανθρώπων, που έφυγαν από τη ζωή χρόνια πριν. Χαρτιά πολυκαιρισμένα, που άλλοτε προκαλούν γέλιο και άλλοτε σκεπτικισμό.

Όπως ένα προικοσύμφωνο, που χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα, με το οποίο "εν ονόματι της Αγίας Τριάδος και της κόρης Κοκόνας προστάτιδος της Νήσου Πόρου" η μελλόνυμφη Κητή προικίζεται- μεταξύ άλλων- με "δύο μεσοφόρια ολόγερα και μπουγαδιασμένα, ενάμισυ ζευγάρι σκάλτσες, έως ότου γίνη ο γάμος έχει καιρόν να πλέξη και την άλλη να γίνουν δυο ζευγάρια, δυο ζευγάρια παπούτσια το ένα μπαλωμένο", ενώ του γαμπρού του δίνεται "μια σκούφια, να φορά βραδιά παρά βραδιά για να μην τρυπήσει γρήγορα".

Στην προίκα της Κητής περιλαμβάνονται ακόμη δυο τσουκάλια της προγιαγιάς της, ένα...
ουροδοχείο "παστρικό και άπιαστο", αλλά και δυο κότες, ένας πετεινός, ένα κόσκινο κουκιά, σπιτίσια μακαρόνια και δυο οκάδες ελιές!

Ή ένα άλλο προικοσύμφωνο που συντάχθηκε στις 13-2-1898 (το ανακάλυψε στη Βέροια ο μελετητής Γιώργος Χιονίδης και παρουσιάστηκε στο Η΄ Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Ιστορικής Εταιρείας), με το οποίο δίνεται προίκα συνολικής αξίας 50.000 γροσιών, στην οποία- μεταξύ άλλων- περιλαμβάνεται ένα σπίτι επιπλωμένο και ένα χωράφι στο σιδηροδρομικό σταθμό, με τον όρο ο γαμπρός και η νύφη να συγκατοικήσουν εφ' όρου ζωής με τους δύο γονείς της κοπέλας.

Πλούσια νύφη πρέπει να ήταν η Μαργήτσα, κόρη του Θεολόγου Δημητράκη, από τον Πλάτανο της Ανατολικής Θράκης, την οποία ο πατέρας της προίκισε το 1919, όχι μόνο με ρούχα, στρώματα, παπλώματα, σεντόνια, πετσέτες, υφάσματα μεταξωτά, αλλά και με χρυσαφικά και χωράφια.

"Το ενδιαφέρον στο προικοσύμφωνο της γιαγιάς μου της Μαργήτσας είναι ότι και ο γαμπρός, δηλαδή ο παππούς μου, δίνει στη νύφη ένα χρυσό πεντόλιρο, δύο χρυσά δαχτυλίδια, μία χρυσή καρφίτσα, χρυσό ρολόι, και διαμαντένιο σταυρό με χρυσή καδένα", αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Μάρθα Αργιαντοπούλου, στα χέρια της οποία πέρασε το προικοσύμφωνο της γιαγιάς από τη θεία της.

"Ο παππούς μου και η γιαγιά μου, όταν ήρθαν στην Ελλάδα δεν έφεραν μαζί τους περιουσιακά στοιχεία. Ήταν πάμφτωχοι. Φαίνεται, όμως, πως στον Πλάτανο, όπου ζούσαν, ήταν πλούσιοι. Εκείνη την εποχή είχαν καταστραφεί τα αμπέλια των Γάλλων από φυλοξήρα και για να κάνουν κρασί αναγκάστηκαν να αγοράσουν όλη την παραγωγή σταφυλιών από τα Γανοχώρια, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο Πλάτανος. Έτσι, μπορεί να εξηγηθεί πώς πλούτισαν οι κάτοικοι του Πλάτανου, ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο προπάππους μου", αναφέρει η κ. Αργιαντοπούλου.

Παράλληλα, τονίζει ότι "το προικί της γυναίκας ήταν σιδεροκέφαλο", δηλαδή μπορεί να διαχειριζόταν την προίκα ο άντρας, αλλά δεν μπορούσε να την εκποιήσει, διότι η κυριότητα ανήκε στη γυναίκα. Σε περίπτωση διαζυγίου, την έπαιρναν τα παιδιά ή αν δεν υπήρχαν παιδιά την έπαιρνε πίσω η γυναίκα.

Σύμφωνα με την κ. Κάσδαγλη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή των Κυκλάδων, όπου προίκα δεν έδινε μόνο η νύφη, αλλά και ο γαμπρός.

Μάλιστα, το σπίτι της γυναίκας το έπαιρνε ως προίκα η πρώτη κόρη, η οποία είχε την υποχρέωση να δώσει το όνομα της μητέρας της στο κορίτσι που θα γεννούσε και στην κυριότητα του οποίου θα περνούσε η προίκα της μάνας.

Αντιθέτως, το σπίτι του άντρα περνούσε στην κυριότητα του γιού του, ο οποίος έπρεπε να πάρει το όνομα του παππού από την πλευρά του πατέρα